09:53:21 1400/7/4

چالشهای "نئو بانک ها" در گفت وگو با دکتر هوشنگ نظامی وند، مشاور مدیریت استراتژیک

" تا 10 سال دیگر بسیاری از شعب فیزیکی بانک ها جمع می شوند"



نودادنیوز: چند صباحی است که بحث نئوبانک ها وارد فضای اقتصادی کشور شده است. بانکداری دیجیتال نوع جدیدی از بانکداری است که هر روز در بسیاری از نقاط دنیا گسترش می یابد و کشور ما هم کم و بیش درگیر آن شده است.

در بانکداری دیجیتال دیگر نیازی به شعبه فیزیکی نیست و صفر تا صد کارها از طریق تلفن های هوشمند یا سایر گجت های مرتبط انجام می شود.

مثل هر پدیده نوظهوری، ورود بانکداری دیجیتال به کشور با چالش های بسیاری همراه است و مصائب خاص خودش را دارد.

برای گفت و گو در خصوص بانکداری دیجیتال به سراغ "هوشنگ نظامی وند" کارشناس ارشد حوزه استراتژیک رفتیم و او که با بانک های بسیاری همکاری داشته و به سیستم موجود آشنا است، در این باره به نکات جالبی اشاره کرد.

مدتی است که مباحثی با عناوین بانکداری نوین یا بانکداری دیجیتال یا نئو بانک در کشور مطرح شده است. به نظر شما چرا بانکداری دیجیتال تا این حد مورد توجه قرار گرفته و آیا این یک تب زودگذر است یا گزیری از آن نیست؟

نئوبانک یا بانکداری مدرن یا بانکداری دیجیتال پس از بروز توفان هایی در حوزه دیجیتال که شاهد آن هستیم، به خصوص تحولاتی که طی دو سه سال اخیر در حوزه IT رخ داده، مطرح شده است. بحث های نوظهوری مانند اینترنت اشیا، هوشمندسازی سیستم ها، بیگ دیتا و نحوه استفاده از آن، بلاکچین و رمزارزها و ... مطرح شده و هر کدام با شدت و حدتی نه تنها روی بانکداری که روی خرده فروشی، بیمه،گردشگری و ... اثرگذار بوده است. اگر نگوییم تکنولوژی های جدید در حال نابودی مدل قبلی کسب و کارهاست می توان به جرأت گفت روی این کسب و کارها به شدت اثرگذار بوده است.

حالا مشتریان به نوعی تبدیل به شرکای تجاری شده اند و هم عرضه کننده اند و هم مصرف کننده. ما شاهد ایجاد تغییرات ماهوی روی کسب و کارها هستیم و این فضا، بانکداری را هم بی نصیب نگذاشته است.شاید حتی بتوان گفت اولین جایی که تحت تاثیر این توفان های تکنولوژیک قرار گرفته همین بانکداری است. ما فکر می کردیم بانکداری یعنی همان جایی که بیشترین نقاط تماس با مشتریان را داشته باشد. بیشترین شعبه را داشته باشد، بیشترین ATM را داشته باشد ولی این طور نیست. این پارادایم کاملا از بین رفته و حالا بانکی قوی تر است که کمترین تماس را داشته باشد. دیگر لزومی به تماس نیست و مشتری در اتمسفر دیگری در حال شکل دادن به خواسته های خود است. به همین خاطر است که نئو بانک ها شکل گرفتند.

در کدام کشورها بانکداری دیجیتال گسترش بیشتری پیدا کرده؟

در کشورهایی مثل سنگاپور، انگلستان، آلمان و ... ما با نئو بانک های بسیار قوی مواجه هستیم. ما بانکی در اروپا داریم به نام بانک مونزو که ارزش آفرینی و سودآفرینی اش از مجموع تمام بانکهای ما بیشتر است. فقط 65 کارمند دارد و یک آپارتمان کوچک به عنوان محل کار. هر اروپایی به راحتی می تواند اپلیکیشن این بانک را روی گوشی خود نصب و همه گونه خدمات را دریافت کند. از احراز هویت غیر حضوری و آنی گرفته تا باز کردن حساب، اعتبارسنجی و درخواست اعتبار و ...

وقتی چنین سیستمی راه می افتد از هر کجای دنیا می توان از خدماتش استفاده کرد، فقط کافی است به اینترنت وصل باشی. پس این یک گام بسیار بلند است که عملا دارد فضای بانکداری را تغییر می دهد. ما شاهد رویه ای هستیم که مشتری، خودش خدمات مورد نظرش را طراحی می کند و در این سیستم این اجازه به مشتری داده می شود که هر گونه خدماتی را سفارشی سازی کند. یک سیستم هوشمند و هوش مصنوعی در کنارش است که به مشتری می گوید درآمدهایش کجا هزینه می شود. کجا سرمایه گذاری کند، چه سهمی را بخرد و وارد کدام بازار شود. در همین سیستم مونزو، کیف پولهای الکترونیکی ایجاد شده که هر مشتری می تواند در آن هزینه های زندگی خود را وارد کند و خدماتی متناسب با آن دریافت کند و نفر بعد هم می تواند حسابی باز کند که ویژه زندگی خودش باشد.

من فکر می کنم حداکثر تا 10 سال آینده بسیاری از بانک ها، شعبی را که امروز در خیابان ها می بینیم، جمع کنند. شما مشاهده می کنید که تراکنش های حضوری تا چه میزان کاهش یافته و میزان مراجعه به بانک ها چقدر کم شده است.

در صحبت هایتان به این نکته اشاره داشتید که بانکداری دیجیتال بعد از بانکداری الکترونیک شکل گرفته است. تفاوت این دو را می توانید شرح دهید؟

یکی از دوستان در این خصوص مثال جالبی می زند. می گوید که یک زمان شما کنار خیابان می ایستادی و تاکسی می گرفتی که این مصداق بانکداری سنتی است. بعد، با تلفن تاکسی می گرفتی که این مصداق بانکداری الکترونیک است و حالا با تاکسی های اینترنتی این کار صورت می گیرد که مصداق بانکداری دیجیتال است. از طریق یک اپلیکیشن تاکسی می گیری، همان جا مقصد را وارد می کنی، قیمت معلوم می شود، پرداخت را انجام می دهی و صفر تا 100 کار در دستگاه همراهت انجام می شود.

بانک مرکزی ما بانکهای دیجیتال را با عنوان نئو بانک می شناسد و فقط بانک های موجود می توانند تقاضا راه اندازی بانک های دیجیتال را داشته باشند. یعنی غیر از بانک های موجود، شخص دیگری نمی تواند چنین درخواستی داشته باشد. بانکداری دیجیتال یعنی اینکه تمام امور بانکی از طریق اپلیکیشن انجام شود و نیازی به حضور در شعبه نباشد که مهمترین چالش راه اندازی این نوع بانکها در کشور بحث احراز هویت است.

واقعا بحث احراز هویت یک مانع بزرگ برای رسیدن به بانکداری دیجیتال است.این مانع چگونه از بین می رود؟

همان طور که مطلع هستید این مشکل در بحث بازار بورس و سجام حل شده است. با ضبط یک ویدیوی زنده، اثرانگشت و کدهای خاص کامپیوتری و ... این ماجرا حل شده اما این میان ریسک های حقوقی هم وجود دارد که باید روی آنها کار شود. البته به گمان من قرار نیست زمان طولانی برای رسیدن به این مهم سپری شود و به گمانم تا پایان سال جاری یا ابتدای سال آینده بحث احراز هویت کاملا دیجیتال خواهد شد و بانک ها این اجازه را خواهند یافت تا به صورتی کاملا غیر حضوری هویت افراد را احراز کنند.

به نظر شما محافظه کاری در این زمینه بیش از حد نیست؟

ببینید اگر مثلا شما یک اپلیکیشن خرید کتاب را دانلود کنید و نفوذی رخ دهد، نهایتا شما یک PDF را از دست می دهید اما اینجا بحث سرمایه های مردم در میان است. قوه قضاییه باید مطمئن شود که ریسک این نوع خدمات کنترل شده است. در همین پرداخت های مجازی چقدر اشکال وجود داشت و چه کلاهبرداری هایی صورت گرفت تا امروز به یک ثبات نسبی رسیدیم. در این حوزه هم باید بررسی های دقیقی صورت گیرد تا با کمترین ریسک، بانکداری دیجیتال در کشور راه بیفتد و یک اشتباه منجر به توقف کل پروژه نشود.

بسیاری از شرکت های چابک و جدید می توانند در بانکداری سنتی ما شکست ایجاد کنند اما بانک مرکزی فقط به بانکهای موجود اجازه راه اندازی دیجیتال بانک می دهد. خب، از توانمندی این شرکت ها در کجا می شود بهره برد؟

با توجه به اینکه ابعاد این ماجرا در ایران روشن نیست، بانک مرکزی فعلا به بانک های موجود اجازه راه اندازی بانک دیجیتال داده چرا که سهامداران آنها مورد تایید بانک مرکزی هستند، اکثر آنها در بورس صاحب اوراق بها دارند و خلاصه برای بانک اثبات شده اند. خب، سوال این است که شرکت های چابک چه کنند؟ یکی از راه حل ها "بانکداری باز" است که خود می تواند در دسته بانکداری دیجیتال تقسیم بندی شود. در بانکداری باز، بانک ها به مانند یک اپراتور پلتفرمی ایجاد می کنند که محل ارائه خدمات است. این شرکت ها می توانند بیایند روی این پلتفرم ها و خدمات خود را ارائه کنند. این پلتفرم ها تحت نظارت بانک هایی خواهند بود که آن را ایجاد کرده اند و مسئولیتشان نیز بر عهده آنها خواهد بود.

برای راه اندازی بانکهای دیجیتال نیاز به چه زیرساختی است؟

سامانه های کربنکینگ که در ایران فعالیت می کنند خیلی خوب هستند و بانکداری الکترونیک را به خوبی ساپورت می کنند اما برای بانکداری دیجیتال جواب نمی دهند. همین الان بخش IT بسیاری از بانکها در حال وصله و پینه کردن هستند، سیستم های جدیدی را طراحی می کنند و با آن سامانه ها به نوعی ارتباط می دهند.

قدم اول راه اندازی مناسب ترین سیستم جامع متمرکز بانکی (کربنکینگ) است تا به هر بازیگر جدیدی فرصت بازی بدهد. اگر بانکی پلتفرم جدیدی راه اندازی کرد و قرار شد شرکت های چابک در ان پلتفرم به ارائه خدمت بپردازند، سیستم جامع متمرکز بانکی باید این امکان را به بانک ها بدهد تا این نوع خدمات را روی پلتفرم خود فراهم کنند و اگر نیاز به دسترسی هایی بود، این دسترسی ها فراهم باشد. اگر قرار باشد برای دادن تسهیلات، فرد را به شعبه بکشانیم و اعتبارسنجی کنیم و مدارک و سند و غیره را از او بخواهیم که دیگر اسمش بانکداری دیجیتال نیست. همه این کارها باید به صورت غیر حضوری انجام شوند.

قدم دوم پذیرش باور بانکداری دیجیتال است. بانک ها باید بپذیرند کم کم از نظر شعب کوچک شوند. هم اکنون این نگاه حاکم است که هر چه شعبه بیشتر باشد بانک بزرگ تر است در حالی که نمی دانند بزرگی به کارآمدی است و سهم سپرده باید بیشتر باشد نه شعب. ما هم اکنون بانک هایی داریم که با شعب به مراتب کمتر دارای سهم بیشتری از سپرده ها هستند. این امر در بانکداری دیجیتال نمود بیشتری دارد و قرار نیست بانک هیچ شعبه ای داشته باشد.

در همین بانک دیجیتال مونزو در انگلیس که مثالش را زدم، برای اینکه پول نقد را دریافت کنند دست به ابتکار جالبی زده اند. یک راننده تاکسی به طور مثال، برای اینکه پول نقدش را به حساب بانک مونزو بریزد می تواند به نزدیکترین سوپرمارکت، مرکز فروش و ... مراجعه کند و پول را به صاحب فروشگاه دهد و از او بخواهد این کار را برایش انجام دهد. صاحب فروشگاه هم پول نقد را می گیرد و به حساب آن فرد می زند و درصدی هم به عنوان کارمزد دریافت می کند. این گونه مشتری دیگر دنبال شعبه نمی گردد و به راحتی همه مسایل حل شده است.

سوم خود بخش فناوری اطلاعات بانک ها هستند که باید واقعا افراد توانمندی باشند و آموزش های بانکداری دیجیتال را دیده باشند. آنها باید بتوانند عکس العمل های سریع نسبت به نیاز بازار داشته باشند. ببینید ما اپراتورهایی مثل ایرانسل و همراه اول داریم که ده ها شریک تجاری روی همین پلتفرمشان در حال فعالیت هستند. یکی ویدیو آپلود می کند، یکی کلاس درس می گذارد و... خود اپراتور هم نظارت و کنترل می کند تا مشتریانش دچار ضرر نشوند. یعنی هم IT و هم ستاد به این باور رسیده است.

مورد چهارم که از همه مهتر است، پلتفرم است. پلتفرم های موجود فعلی قادر به راه اندازی بانکداری دیجیتال نیستند.

در بانکها واحدی هست به نام "سیستم ها و روش ها" که فرآیندها را طراحی می کنند و هر خدمت جدیدی باید توسط این واحد تأیید شود. برای راه اندازی بانک دیجیتال نیاز است این واحد متحول شود یا باید واحد جدیدی به وجود بیاید؟

این واحدی که شما گفتید در برخی بانک ها به اسم "سازمان و روش ها" هم شناخته می شود. اگر می پرسید که این واحد قادر به طراحی فرایندهای نوین در رابطه با بانکداری دیجیتال است، حقیقتا نه. خود آنها نیاز به آموزش دارند. به طور مثال برای نوشتن فرایند بازرسی برای بانکداری دیجیتال، خود آنها نیز باید آموزش ببینند و تا خودشان بانکداری دیجیتال را لمس نکرده باشند همچنان مسأله وجود خواهد داشت.

این میان دو رویکرد وجود دارد.یا اینکه واحدی که درباره اش صحبت کردیم کاملا دگرگون شود یا اینکه واحد بینابینی تشکیل شود که مأموریتش نزدیک کردن مجموعه با واحد سیستم ها و روش ها باشد و به نوعی حرفها را ترجمه و قابل فهم کند. به نظر شما کدام رویکرد باید مورد توجه باشد؟

تجربه نشان داده که در کشور ما اگر واحدی بین بانکداری دیجیتال و واحد سیستم ها و روش ها بیاید و قوانین را طوری طراحی کند که قابل فهم باشد، جوابگو نیست و فقط نقش مسکن را ایفا می کند. برای رسیدن به بانکداری دیجیتال دو روش را می توان متصور شد. اول اینکه روشی تدریجی را دنبال کنیم و بانک های فعلی به صورت تدریجی در این مسیر پیش بروند. این بانک ها می توانند در ابتدا اپلیکیشن های خود را قوی تر کنند و گام هایی به سمت بانکداری دیجیتال بردارند. روش دوم اما این است که تیم دیگری در جای دیگری بانکداری دیجیتال را شروع کند و به سیستم فعلی کاری نداشته باشد. آنچه بانک مرکزی برای نئو بانک ها تعریف کرده همین روش دوم است اما مجوز را فقط به بانک های فعلی می دهد. یعنی بانک های فعلی می توانند با تیمی جدید بانک دیجیتالی خود را با برند جدید راه بیندازند که "بلو بانک" و "بانکینو" در همین راستا ارزیابی می شوند.

بدون تعارف برای اجرای بانکداری دیجیتال با مشکل نیروی انسانی رو به رو هستیم. برای راه انداختن بانکداری دیجیتال می روند سراغ همین بدنه موجود و این درست نیست. زمانی می توانی موفق باشی که از افراد باتجربه استفاده کنی  و من معتقدم که در ایران این تجربه وجود ندارد و باید از مدل موفق خارجی پیروی و اینجا بومی سازی کرد. آن موقع دیگر واحد IT متناسب با دیجیتال بانکینگ طراحی می شود، سیستم ها و روش ها نیز همین طور، بقیه واحدها هم همین طور. راه اندازی این مدل وقتی موفق است که نیروی انسانی از قبل عادت به کار کلاسیک و سنتی نکرده باشند. در بیشتر بانک ها، پرسنل واحد سازمان و روشها بالای 17 ، 18 سال سابقه دارند و تغییر در سیستم فعلی کار ساده ای نیست.

بحث Open Data و Open API در این میان چقدر مهم است؟ آیا در بانکداری دیجیتال هم این مباحث مطرح هستند؟

اجازه بدهید به کار خوبی که اخیرا وزارت اقتصاد اقدام به انجام آن کرده، بپردازم. این وزارتخانه به بانک ها توصیه کرده سند بانکداری دیجیتال را طراحی کنند. در این سند هر بانک باید در مورد پارامترهایی که اعلام شده، توضیح بدهند.

اول، زیر ساخت، داده و امنیت؛ بانک ها سرشار از اطلاعات هستند و کسی که بتواند از آنها استفاده کند می تواند بانکداری دیجیتال را همراه با خدمات هوشمند طراحی کند و در اختیار مشتریان قرار دهد.

دوم، تجربه مشتری؛ یعنی وقتی مشتری وارد اپلیکیشن بانک می شود آنقدر تجربه خوبی از کار کردن با اپ داشته باشد که از شکل آن لذت ببرد. اینکه اپلیکیشن سهل و جذاب باشد و سرعت استفاده از آن بالا باشد.

سوم، بانکداری همراه؛ اینکه بانکداری با یک گجت انجام شود و خدمات بانکی را از روی گوشی یا ساعت یا هر گجت مناسب دیگر دریافت کنی.

چهارم، رسانه های اجتماعی؛ خدمات بانکی در بانکداری دیجیتال باید به گونه ای باشد که از طریق رسانه های اجتماعی نیز قابل ارائه باشد. پس باید هوش مصنوعی، بلاک چین و حتی در مواردی اینترنت اشیا را هم درگیر کرد.

اینها باید مستند به وزارت اقتصاد ارائه شود و بانک ها استراتژی خود را برای بانکداری باز کاملا مشخص کنند.

آینده را چطور می بینید؟ انگار بانکداری دیجیتال یک جبر است.یک سرنوشت محتوم برای همه بانک ها...

اشاره خوبی کردید. واقعا جبر است. به خصوص در کشوری مانند ایران که جوانان زیرک زیادی دارد و تعامل آنها با تکنولوژی بسیار بالا است. اگر نئوبانک های خوبی طراحی شود، قول می دهم همه سپرده گذاران از بانک های سنتی به سمت این بانک ها نقل مکان کنند. اتفاقی را که برای یکی از دوستانم که ساکن دبی است رخ داد، برایتان تعریف می کنم. در یک جلسه کسب و کار قرار بر انجام شراکت شد و ایشان مثلا باید 5 میلیون درهم سرمایه می برد. از او پرسیدم که چقدر طول می کشد بانک او اعتبارسنجی و اعلام کند چه مبلغی را در اختیارش می گذارد، او در پاسخ گفت که نیم ساعت و همه اش از طریق اپلیکیشن بانک است. مورد مشابه را از یکی دو بانک داخل کشور پرسیدم که گفتند باید درخواست به کمیته اعتباری ستاد برود و اگر کفش آهنی بپوشی، 3 الی 4 ماه طول می کشد تا جواب بدهند. خب، وقتی نئو بانک چنین کاری را در عرض نیم ساعت انجام دهد کدام تاجر در بانک سنتی می ماند؟

من به شما قول می دهم تغییر بزرگی در راه است و آنهایی که هم اکنون پشت باجه ها بیکار نشسته اند در آینده ای نزدیک بیکارتر خواهند شد.

0
0

نسخه قابل چاپ

پست های مرتبط

از سراسر وب

نظر ها